مجموعه ها
روش تحقيق
محمد رنجبر, چاپ اوّل, پرسش, آبادان, 1384, 268ص, وزيرى.
در فصل اول كتاب چگونگى شكل گيرى قدم به قدم تحقيق علمى بررسى مى شود و در نهايت نظريه علمى تعريف مى شود. در فصل دوم اهميت موضوع تحقيق و مسائل تحقيق تحليل مى شود و شناختى كلى درباره موضوعى كه قرار است تحقيق شود در اختيار خوانندگان و پژوهشگران قرار مى گيرد. فصل سوم به نيازهاى اساسى در زمينه طرح تحقيقاتى اختصاص دارد. موضوع فصل هاى ديگر عبارتند از: انواع مختلف طرح هاى تحقيقاتى; اصولى كه بايد در تهيه تحقيق مورد توجه قرار گيرد; نمونه گيرى; طرز تهيه و تدوين پرسشنامه; تجزيه و تحليل اطلاعات و روش تنظيم و تحقيق فهرست منابع و مأخذ.
تراث الزيديه
سيد على موسوى نژاد, چاپ اوّل, مركز مطالعات و تحقيقات اديان و مذاهب, تهران, 1384, 468ص, وزيرى.
اين مجموعه به زبان عربى مشتمل بر آثار و كتبِ دانشمندان مذهب زيديه و جنبش ها و حركت هاى آنان از آغاز تاكنون است. مؤلف كتاب خود را براساس قرن اول تا قرن پانزدهم تنظيم نموده و ضمن معرفى افراد و اشخاص به آثار و اقدامات آنان و اتفاقات و رخدادهاى مهم اشاره نموده است.
مباحث نظرى در كتابدارى و اطلاع رسانى: مجموعه مقاله
فاطمه رهادوست, چاپ اوّل, نشر كتابدار, تهران, 1384, 134ص, رقعى.
هدف از تدوين اين كتاب تبيين اهميت و ضرورت پرداختن به مباحث نظرى در كتابدارى و اطلاع رسانى است كه در قالب اين مباحث مطرح شده است: درآمدى بر آسيب شناسى كتابدارى و اطلاع رسانى در ايران; ضعف زبان و اختلال در انتقال, مصرف و توليد اطلاعات: پژوهشى در زمينه دانش ترجمه مترجمان مقالات كتابدارى; پست مدرنيسم و كتابدارى و اطلاع رسانى; كتابدارى و اطلاع رسانى پزشكى و آشفتگى هاى زبان جامعه پزشكى; درد مشترك كتابدارى و پزشكى; بازنگرى چند بعدى اطلاع رسانى و اصطلاح نامه سازى در عصر ورود به پارادايم نو با به كارگيرى رويكرد ماتريس; علم گرايى و پوزيتيويسم در كتابدارى و اطلاع رسانى; معرفت شناسى اجتماعى و كتابدارى و اطلاع رسانى; پديدارشناسى و كتابدارى و اطلاع رسانى; اشاراتى به مسائل اصطلاح نامه سازى و نقد اجتماعى علمى كتابدارى و اطلاع رسانى ايران.
نخستين همايش روش تحقيق در علوم انسانى برگزار شده در آذرماه 1378
چاپ اوّل, ملك سليمان, شيراز, 1384, 144ص, وزيرى.
اين مجموعه شامل مقالات نخستين همايش روش تحقيق در علوم انسانى است كه در آذر ماه 1378 برگزار گرديد, اين مقالات عبارتند از: تحقيق اقدامى (بررسى كلى در سازمان); روش شناسى پژوهش در حافظه بازشناسى و معرفى روش آمارى علامت يابى (SDT); مقايسه تحقيقات كيفى و تحقيقات كمى; بررسى روش پژوهش در طرح هاى تحقيقاتى علوم انسانى; روش تحقيق در جامعه شناسى تاريخى: استفاده از اطلاعات دست دوم يا اطلاعات دست اول تاريخى; مديريت پژوهشى و توسعه, عوامل مؤثر بر انتخاب صحيح ابزارهاى اندازه گيرى و اثر آنها در تحقيقات علوم اجتماعى; چند روش نظام مند پژوهش در مديريت: لزوم نوآورى در پژوهش هاى مديريتى ايران و كنترل و تأثير در آزمايش.
منابع و آثار سياسى اسلامى و نقد روش شناختى مطالعات معاصر
نصر محمد عارف, ترجمه مهران اسماعيلى, چاپ اوّل, نشر نى, تهران, 1384, 288ص, رقعى.
اين كتاب كه از زبان عربى به زبان فارسى ترجمه شده شامل معرفى و بررسى آثار و منابع اسلامى درباره سياست و امور سياسى است. كتاب در دو بخش عمده تنظيم گرديده است: نقد روش شناختى پژوهش هاى منتشر شده در زمينه سياست در اسلام; منابع و آثار سياسى اسلامى از ميان انبوهى از نسخه هاى خطى يا مقالات و آثار منتشر شده. مترجم در پايان كتاب منابع ديگرى را به متن افزوده است.
رده بندى دهدهى ديوئى: راهنماى عملى شماره سازى
ركن الدين احمدى لارى, فاطمه مكى زاده, چاپ اوّل, كتابدار, تهران, 1384, 232ص, وزيرى.
هدف از تدوين كتاب حاضر آموزش شماره سازى در رده بندى دهدهى ديوئى است كه در يازده فصل تدوين شده است. فصل اول به تاريخچه, موفقيت ها, كاستى ها, چارچوب نظرى, نشانه هاى رده بندى و اصل سلسله مراتب آنها, يادداشت ها و انواع آن, شماره سازى شامل افزودن از جداول كمكى, افزودن از فرانما و جدول هاى درون آن و نيز معرفى جداول هفت گانه پرداخته است. فصل دوم تا يازدهم, رده ها را به ترتيب از 000 تا 999 معرفى كرده است. در هر فصل بعد از معرفى رده, شماره هاى دهگانه (نشانه هاى سه رقمى) ذكر و در ادامه زير مجموعه هاى هر رده به شكل مبسوط معرفى شده اند. پس از آن براى نمونه هاى مختلف شماره سازى صورت گرفت. در شماره سازى ابتدا محتواى موضوعى اثر در قالب يك عبارت بيان شده است و شماره رده آن به شكل كامل در روبه روى آن درج گرديده است, به دنبال آن جزئيات شماره رده در سطرهاى متفاوت آمده و نهايتاً شماره كامل مجدداً در پايان ذكر شده است. شرح و روش شماره سازى هر مثال به دنبال اين موارد آمده است.
فلسفه و كلام
اهل بيت(ع) محور وحدت
احمدحسين يعقوب, ترجمه عباس جلالى, چاپ اول, مؤسسه بوستان كتاب قم, 1384, 600ص, وزيرى.
زمانى كه اختلاف و دو دستگى پيش مى آيد و فتنه ها و آشوب ها پا مى گيرد بايد به گفتار و فعل ائمه اطهار(ع) رجوع كرد و از ايشان قضاوت خواست, چرا كه ايشان از ثقلين هستند و رفتار و گفتارشان از صحه الهى برخوردار است, بايد ديد ايشان چه رأى و نظرى دارند و به همان عمل كرد, چون فقط ائمه اند كه از حقيقت دين اسلام خبر دارند و ذره اى از اصول اسلامى تخطى نكرده اند و گفته و برخوردشان بى طرفانه است, فقط حق و حقيقت را مى بينند و نه گروه خاصى را, حال هرچه فرقه ها و مذاهب به عقيده و انديشه ايشان نزديك تر باشند راه به اصول تر خواهند پيمود و به حق نزديك ترند. همين سخن موضوعِ اصلى اين كتاب است, اين كه بايد در همه احوال به نزد ائمه رفت و از ايشان راهنمايى و هدايت جست. مؤلف همه اثر را در سه بخش ترتيب داده كه هر يك از چندين فصل سامان گرفته اند: اركان شرعى وحدت امت اسلامى; اختلاف پس از وحدت و ائتلاف; درهم ريختن نظام سياسى اسلام بعد از وفات نبى اكرم(ص).
تاريخ سير فلسفه در اروپا (از دوره پيش سقراطى تا پايان عصر روشنگرى)
على اصغر حلبى, چاپ اوّل, نشر قطره, تهران, 1383, 600ص, وزيرى.
اين كتاب شكل گسترده و بازبينى شده تاريخ فلسفه است كه دكتر على اصغر حلبى سال ها پيش به فارسى ترجمه كرده بود. وى در اين اثر مطالب گوناگونى را بر اصل كتاب افزوده خاطرنشان مى كند: آن كتاب [دستى در تاريخ فلسفه] را اصل گرفته و بهانه كرده ام, در ضمن كتاب هاى معروف و دانشنامه هاى شناخته و رساله هاى منفرد را به مطالعه گرفته ام و مطالب دقيق و لطيف آنها را بيرون كشيده ام و به مناسبت بر مطالب كتاب (آدى) افزوده ام, به ويژه عقايد فيلسوفانى همچون هراكليتوس, سقراط, افلاطون, ارسطو, ديوژنه, سوفسطائيان, شكاكان, رواقيان, فلوطين, آوگوستين, قديس, آكم, طوماس آكوئينى, پلآگيوس, بيكن, دكارت, مالبرانش, اسپينوزا, لايب نيتز, لاك, هيوم, كانت, هگل, ولتر, نيچه و جز آنان را چندين برابر اصل بسط داده ام و از آنچه در فرهنگ و فلسفه اسلامى ـ ايرانى با مطلب آنها مشابه بوده در پاورقى ها ذكر كرده ام و ريشه هاى آن را به دست داده ام…. اين كتاب, اساساً براى دانشجويان فلسفه و آن دسته از خوانندگان فراهم آمده است كه مى خواهند بدون توقف و صرف وقت زياد, زمان و مكان زندگى و خلاصه انديشه هاى فيلسوفى از فيلسوفان را بيابند و بخوانند. صرف نظر از اظهارنظر خود نويسنده, اين كتاب از حيث كنكاش, يافتن مشابهات در انديشه فلاسفه غرب و انديشه هاى فرهنگ اسلامى ـ ايرانى و توضيحات كارساز در جاى جاى كتاب براى افراد متخصص در حوزه علوم انسانى مفيد واقع مى شود. جلد نخست اين كتاب مشتمل بر اين مباحث است: تعريف فلسفه; روزگار پيش از سقراط; سوفسطاييان; دوره كلاسيك; دوره اسكندرانى قديم; سده هاى نخستين مسيحيت; فلسفه قرون وسطايى; آغاز فكر جديد و عصر روشنگرى.
تجدد از نگاهى ديگر: روايتى ناگفته از چگونگى ظهور و رشد تجدد
حسين كچوييان, چاپ اوّل, سازمان تبليغات اسلامى, معاونت پژوهشى و آموزشى, اداره كل پژوهشهاى سيما, گنج معرفت, قم, 1383, 312ص, رقعى.
نگارنده در كتاب سعى كرده مفهوم تجدد را براساس ديدگاه اريك و گلين, متفكر آلمانى (1901ـ1985) نقد و بررسى نمايد. به تصريح نگارنده مضمون انحطاط و بحران عميق, مضونى محورى و جوهرى در انديشه و گلين مى باشد. از ديد وى, انحطاط و بحران غرب چنان عميق و جدى و بيمارى آن چنان پيش رفته و مهلك است كه چاره و درمان آن جز با خروج از تجدد ممكن نيست, اما اين انحطاط صرفاً فساد در اخلاق يا بحرانى در قلمرو اقتصاد و سياست به معناى معمول آن نيز نمى باشد. نكته مهم و جالب در انديشه هاى او اين است كه وى دقيقاً همان چيزهايى را كه تجدد بزرگ ترين دستاورد خويش مى داند ـ يعنى تفكر و علم ـ غرقاب در گرداب و انحطاط مى بيند.
قواعد العقايد يا اعتقادنامه غزالى
محمد بن محمد غزالى, ترجمه على اصغر حلبى, چاپ اوّل, جامى, تهران, 1384, 208ص, وزيرى.
اين كتاب برگرفته از احياء علوم الدين اثر امام محمد غزالى است كه نگارنده آن را اعتقادنامه خويش تلقى مى كند. غزالى هرچند اشعرى بود, اما در اين رساله مسائل كلامى اشاعره را نه مرتب بيان كرده و نه يك دست. بيانات او گاهى آسان و گاهى دشوار است و خلاصه بيان او نابرابر و غيرمساوى و در نوسان است. او مى گويد: رساله را براى عامه مسلمانان مى نويسد و مى خواهد همه در حوزه علم معامله باشد كه مردم عامى و مسلمانان معتقد با آن سر و كار دارند, ولى گاه رشته كلام از دست او به در مى رود و به علم مكاشفه مى پردازد و پس از آن كه مطالبى والا ولى در عين حال دشوار و دور از فهم عوام نوشت به خود مى آيد و مى گويد اينك به علم معامله برگرديم ولى باز هم پس از چند صفحه عنان كلام و سياق بحث را فراموش مى كند و…. مترجم كتاب به منظور توضيحات متن اصلى, مقدمه اى نسبتاً مفصل درباره علم كلام, فرق آن با فلسفه, وجه تسميه علم كلام, آغاز علم كلام, موافقان و مخالفان كلام, نخستين مباحث كلامى و نظاير آن آورده است.
از دموكراسى تا مردم سالارى دينى: نگرشى بر انديشه سياسى شريعتى و زمانه او
صادق زيباكلام, چاپ اوّل, روزنه, تهران, 1384, 108ص, رقعى.
اين نوشتار به بحث و بررسى در خصوص انديشه سياسى, حكومت و جايگاه آن از منظر دكتر على شريعتى اختصاص دارد. بخش نخست گفتارى در باب دموكراسى است, اعم از اين كه حكومت يا نظام سياسى بايد داراى چه شرايطى باشد تا بتوان آن را مبتنى بر دموكراسى دانست. تفاوت يا تشابهات ميان مردم سالارى دينى و دموكراسى از ديگر مباحث بخش نخست است. اما بخش دوم يا بخش اصلى كتاب درباره انديشه شريعتى است. اين بخش درباره تعريف شريعتى از حكومت اسلامى يا نظام حكومتى است و اين كه ميان حكومت دينى مطلوب وى با حكومت مبنى بر دموكراسى چه اختلافات و تفاوت هايى وجود دارد. بخش آخر كتاب درباره ديدگاه شريعتى در خصوص غرب, غرب گرايى و غرب زدگى و نيز نقد اين تفكر است. نگارنده در پايان خاطرنشان مى كند: در يك كلام اگر دكتر شريعتى, شريعتى شد به واسطه تحول و نگاه جديدى بود كه در مبنا و مفهوم شيعه بودن و مسلمان بودن توانست در دل و جان ميليون ها تحصيل كرده ايرانى ايجاد كند و نه به واسطه هجوم و حمله اش به غرب كه در آن گفتمان نه پيام جديدى بود و نه حرف و حديث تازه اى.
انسان شناسى (انسان كامل) در مكتب فلسفى عرفانى صائن الدين ابن تركه
ييحيى كبير, چاپ اوّل, مطبوعات دينى, قم, 1384, 320ص, وزيرى.
در اين كتاب جايگاه انسان كامل در مكتب فلسفى عرفانى صائن الدين ابن تركه (متوفى 830ق) تحليل و تبيين مى گردد. عناوين بخش هاى كتاب عبارتند از: موحد و انسان كامل نزد ابن تركه; نقش آراى انسان شناسى عرفانى شيخ اكبر بن عربى و شيخ كبير قونوى در تكوين تفكرات انسان شناسانه صائن الدين ابن تركه; تحرير و نقد و بررسى آراى فلسفى و عرفانى ابن تركه; انسان صاحب مقام خلافت الهى در بينش عرفانى; سنت عرفانى; معرفت حق و نقش آن در تربيت انسان عارف و رابطه مسائل توحيدى با شناخت انسان در عرفان ابن تركه.
حق و تكليف در اسلام
عبدالله جوادى آملى, چاپ اوّل, مركز نشر اسرا, قم, 1384, 372ص, وزيرى.
در فصل اول كتاب كلياتى درباره حق, تكليف, حكم, دين و… درج شده, بعد مبانى حق و تكليف از نظر عالمان دينى و انديشمندان غربى بررسى مى گردد. در فصل سوم به منشأ و خاستگاه حق و تكليف از منظرهاى گوناگون, اعم از هستى شناسى, معرفت شناسى از نگاه دين و متفكران اشاره شده است. فصل چهارم به سر وجود يا هدف از ايجاد حق و تكليف اختصاص دارد و اين كه چگونه اصلاح, آبادانى دنيا و آخرت, آزادى, كمالات معنوى و سعادت انسانى در پرتو حق و تكليف امكان پذير است. در فصل پنجم نظر تحليلى آيت الله جوادى آملى به تعامل تكوينى و حقيقى بين تكاليف و حقوق و اين كه بازگشت هر تكليفى به حق است, عرضه گرديده, در فصل پايانى به برخى از حقوق در جلوه هاى دينى اشاره مى شود.
حقيقت دينى دوران ما
ويليام مونتگمرى وات, ترجمه اسدالله آزاد, چاپ اوّل, نشر كتابدار, تهران, 1384, 116ص, رقعى.
در دو فصل نخست كتاب بر اين نكته تأكيد شده است كه چگونگى بيان حقيقت در اديان از نابسندگى زبان و انديشه انسانى اثر مى پذيرد. در فصل سوم, موضوع حقيقت در كتاب مقدس عهد عتيق بررسى مى شود. موضوع فصل هاى بعدى عبارتند از: حقيقت در كتاب مقدس عهد جديد; خداوند در اديان ديگر و دين در دنياى امروز. نويسنده خاطرنشان مى كند: آنچه در هر دين اهميت دارد ديدگاه كلى آن در مورد واقعيت هايى است كه زندگى انسان به گونه اى روزمره بايد بدانها بپردازد. افزون بر اين در اديان مختلف به حقيقت چنان مى نگرد كه گويى از سوى خداوند بر آنها فرود مى آيد.
حكمت بن سيرا: براساس كتاب مقدس اورشليم
ترجمه پيروز سيار, چاپ اوّل, نشر نى, تهران, 1384, 234ص, رقعى.
اين كتاب بخشى از كتاب (كتاب هايى از عهد عتيق: كتاب هاى قانونى ثانى براساس كتاب مقدس اورشليم) است… كتاب از لحاظ قالب در خط پيشگامان و سرمشق هاى خود قرار دارد. در نگارش آن, تمامى صناعت هاى شاعرانه حكيمان به كار رفته است. در كتاب بن سيرا به مثل برمى خوريم يا يك سلسله امثال مى بينيم كه پيوندهاى ظاهرى با يكديگر ندارند… آموزه بن سيرا مشتمل بر تكرار تمامى سنت پيشين كتاب مقدس است, اما با بيانى حكمت آميز نكته اصلى اين آموزه, حكمت است. موضوع برخى مطالب كتاب عبارتند از: خطرات فسق; تفاهم در زندگى زناشويى; دوستى, دعوت به ياورى همنوع; سفارش به آدميت و توكل بر خدا.
حكمت سليمان براساس كتاب مقدس اورشليم
ترجمه پيروز سيار, چاپ اوّل, نشر نى, تهران, 1384, 108ص, رقعى.
حكمت سليمان, يكى از بخش هاى كتاب مقدس و مشتمل بر سه بخش است: حكمت و سرانجام آدمى, سليمان و طلب حكمت و عمل حكمت در تاريخ. در بخش نخست, مؤلفِ گمنام خوانندگان را بدان مى خواند كه با دورى جستن از بدى در پى جستن حكمت برآيند, چه آدمى از بهر ناميرايى آفريده شده كه در گرو حكمت است. در بخش دوم, رشته كلام به دست سليمان سپرده مى شود و مؤلف, خويشتن را در پس او نهان مى دارد. او شرح مى دهد كه چرا و چگونه در جوانى مايل به كسب حكمت گشت و چه فوايدى از آن بدو رسيد و سرانجام در بخش سوم كتاب كه بلافاصله پس از پايان دعا آغاز مى گردد نخست يادآور مى شود كه حكمت, چگونه قهرمانان سفر پيدايش و خروج را نجات بخشيد. آن گاه تأمل دعاگونه اى در ادامه مى يابد كه در آن بلاياى نازل شده بر مصريان با احسان هايى كه خداوند در بيابان در حق قوم خويش روا داشت, مقايسه گشته است.
معنويت سكولار
چاپ اوّل, سازمان بسيج دانشجويى, تهران, 1384, 64ص, رقعى.
در اين كتاب سكولاريزم و مشروعيت بخشى به آن, بررسى و ريشه يابى مى شود. به زعم نگارنده خطاى نخست و سنگ بناى يك ساختمان فكرى سكولاريستى اين است كه سراسر عباديات, اخلاقيات و اعتقادات دينى را امور غير واقعى و غير قابل تحقيق يا غير قابل اثبات مى خواند و اين را صرفاً باورى شخصى و امرى كاملاً ذهنى و غير عقلى مى داند كه قابل ارزيابى منطقى و نه ارزيابى معرفت شناختى است, بلكه سراسر, سليقه اى و ذوقى خواهد بود. به عبارت ديگر, سراسر دين, صرفاً يك تلقى شخصى و انتخاب بدون دليل و نوعى وصف الحال درونى است و اگر كسى مدعى شود كه عقايد يا ارزش ها يا احكام دينى, ناظر به امور واقعى و آبجكتيو هستند قابل اثبات نيست و همه اين مفروضات بدان معناست كه گزاره هاى دينى, نه گزارش از هيچ واقعيت عينى بلكه گزارش از تمايلات يا عقايد شخصى گوينده است و بس….
فقه و خقوق
تذكرة الاحباب
ملا احمد بن محمد مهدى نراقى, تحقيق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى, واحد احياء آثار اسلامى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1383, 320ص, وزيرى.
اين اثر (رساله اى مشتمل بر مسائل و آداب ضروريه روزه و زكات و خمس از جهت طالبين زاد معاد و سالكين راه سداد) است كه از سه مقصد تشكل يافته: مسائل و احكام و آداب روزه; در بيان زكات و احكام آن; در بيان احكام خمس و مسائل آن.
پيكر تراشى و نگارگرى در فقه
عليرضا فرحناك, چاپ اول, مؤسسه بوستان كتاب قم, 1384, 335ص, وزيرى.
اين كتاب پاسخ به سؤالى است كه از ابتدا جامعه مسلمانان با آن رويارو بوده, پاسخ به آن به نوعى موجب پيشرفت و پسرفت هنر در جوامع اسلامى مى شده است, سؤال از اين كه آيا كشيدن تصوير در اسلام حرام است يا نه, اگر در زمان پيامبر از ساخت هر مجسمه يا نقاشى اى جلوگيرى مى شده آيا هنرمندان معاصر را هم به شدت بايد از آنها نهى كرد, آيا نبايد در اين حكم تغييرى داد به ويژه آن كه چارچوب و افق كنونى متفاوت از زمان نبى(ع) است, اگر دليل نهى را اين بدانيم كه مبادا مسلمانان به چاه ضلالت و بت پرستى بيفتند, آيا نمى توان اين نهى را رفع كرد, چون انديشه و فكر مسلمانان آن اندازه ترقى و تعالى داشته و دارد كه در برابر پاره چوب و سنگى به سجده نيفتد. اين نوشته از سه بخش تشكيل شده و هر بخش از چندين فصل, عنوان يكايك بخش ها عبارت است از: بررسى معناى واژگان صورت و مثال; صورتگرى در فقه; ديدگاه حرمت اجمالى صورتگرى.
ائمه و علم اصول
سيد احمد ميرعمادى, چاپ اول, مؤسسه بوستان كتاب قم, 1384, 400ص, وزيرى.
اين رساله قصد دارد اين نكته را اثبات كند كه علم اصول از هدايت و رهنمونى ائمه(ع) بنياد گرفته و خلاف عقيده اخباريون شيعه اين علم را از اهل سنت دريافت نكرده است, همه امامان معصوم(ع) در رستن و باليدن آن نقش داشته اند, (به ويژه امام باقر(ع) و امام صادق(ع) كه در فضايى مدرسه اى و علمى به انديشه ها و قاعده هاى اصولى پرداختند و تحولى مهم را در تاريخ استنباط گشودند و كوشيدند تا به صورت علمى و حساب شده ـ نه ارتكازى و سليقه اى ـ اولين مرزها و بايدهاى حياتى اصولى را در جامعه كوچك استنباط گران ولى پر تأثير آن روزگار بر همه تاريخ باز بنمايند).
نويسنده مجموع بحث و دريافت هاى خويش را در يك مقدمه و سه فصل ريخته و آن را به فهرست آيات و روايات و نمايه موضوعى آراسته است تا هر چه بيشتر به كار ديگر محققانى بيايد. عنوان هر يك از فصل ها عبارت است از: ائمه و اجتهاد, ائمه و ادله احكام; اصول عمليه.
ھ جايگاه سياسى عالم دينى در دو مكتب اجبارى و اصولى
سيد محسن آل سيد غفور, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 311ص.
اين نوشته بر اين سؤال پايه دارد كه انتقال از مكتب اخبارى به اصولى چه تأثيرى بر سياست گذاشت و آيا اين گذار جايگاه سياسى عالم دينى را ارتقا بخشيد يا فرو كاست, فقيه در مكتب اصولى از چه توان و قوه اى برخوردار است كه در مكتب اخبارى از آنها محروم است. نگارنده همه بحث و نظرش را در يك مقدمه و چهار فصل و يك خاتمه گنجانده است, عنوان هر يك از فصل ها به اين ترتيب است: مقدمه اى بر آغاز داستان عقل و نقل در اسلام; سير تاريخى مكتب اخبارى و اصولى; مبانى معرفتى دو مكتب اخبارى و اصولى; اختيارات سياسى عالمان دينى در دو مكتب اخبارى و اصولى. در پايان هم فهرستى از آيات, روايات, معصومين, اشخاص, اصطلاحات, اديان و گروه ها و فرقه ها و مذاهب, مكان ها و كتاب ها آمده است كه اثر را در امر تحقيق كاراتر خواهد ساخت.
مجموعه مقالات فقهى, حقوقى, فلسفى و اجتماعى
سيد محمد موسوى بجنوردى, چاپ اوّل, ج5, پژوهشكده امام خمينى(س) و انقلاب اسلامى, معاونت پژوهشى, تهران, 1384, 380ص, وزيرى.
مطالب اصلى مجموعه حاضر عبارتند از: خير و شر; تعريف اصطلاحى تسامح و تساهل از ديدگاه غربيان; بررسى طلوع فجر در شب هاى مهتابى با رويكردى به آراى امام خمينى(س), قاعده الخراج بالضمان با رويكردى بر نظرات حضرت امام خمينى; مدارك و مستندات قاعده; انفال و فى; قاعده حرمت اخذ اجرت بر واجبات, قاعده حرمت اعانه بر اثم و عدوان, بررسى مصاديق معاونت در جرم از نظر حقوق جزا; نظريه ها پيرامون مجازات معاونت در جرم; بررسى عناصر ضرورى معاونت در جرم و شرايط تحقق آن; بررسى رابطه معاونت با شركت و تسبيب در جرم; معاونت در معاملات نامشروع در فقه حقوق; مصاديق معاونت در گناه در معاملات وجوهات شرعى; قاعده فراغ و تجاوز; بررسى ادله اثبات قاعده فراغ و تجاوز و نقش آراى مردم در حكومت اسلامى از ديدگاه امام خمينى(س).
دادرسى علوى
ناصر باقرى بيدهندى, چاپ اوّل, فداييان اهل بيت(ع), قم, 1383, 277ص, رقعى.
اميرالمؤمنين على(ع) گذشته از برترى هاى بى شمار, در علم قضاوت و دادورزى نيز سرآمد ديگران بود و از همه مردم به رموز قضاوت عالم تر و عارف تر بود. رسول مكرم اسلام براى شناساندن اين ويژگى مولا بارها او را با جملاتى از قبيل (على(ع) از همه شما در قضا و داورى ماهرتر بود) به مردم معرفى فرمود. علاوه بر دوستان, دشمنان هم به برترى و شايستگى امام على(ع) در امر قضاوت اذعان و اعتراف داشتند, مثلاً عمر بارها گفت (على, تواناترين ما در داورى است). آرى اميرمؤمنان على(ع) مرجع مسلمانان در تمامى مشكلات از جمله داورى و قضاوت بود, حتى پيروان اديان الهى ديگر نيز در معضلات خود به ايشان رجوع مى كردند. نظر به ارزش و اهميت زياد اين قضاوت ها در ابعاد مختلف, پژوهشگران اسلامى از ديرباز به تأليفاتى در اين زمينه به طور مستقل يا غير مستقل ـ در ضمن نگارش احاديث و رخدادهاى تاريخى ـ دست زده اند كه به برخى از آنها اشاره مى كنيم:
كتاب محمد بن قيس بجلى (از ياران صادقين); اسماعيل بن خالد; عبدالله بن احمد بن عامر; معلى بن محمد بصرى (نجاشى از اين اثر وى به عنوان كتاب قضاياى اميرمؤمنان(ع) ياد كرده است); عجائب احكام اميرالمؤمنين(ع) به روايت محمد بن على بن ابراهيم بن هاشم; قضاء اميرالمؤمنين على بن ابى طالب(ع) اثر شيخ محمدتقى تسترى.
از جمله آثارى كه در اين زمينه عرضه شده كتاب عجائب احكام اميرالمؤمنين على بن ابى طالب(ع) اثر سيد محسن امين (م1371ق) است. اين اثر گرانمايه باعث شد كه جناب حجت الاسلام والمسلمين باقرى بيدهندى در پرتو عنايات علوى دست به تأليف كتاب (دادرسى علوى) بزند. در دادرسى علوى گزيده هايى از قضاوت هاى متحيرانه آن حضرت گرد آمده, قضاوت هايى كه انجام آن فقط از سوى معصومين امكان پذير است. در ميان گزارش ها, مطالبى هم درج شده كه به طور مستقيم به امر قضاوت ارتباط ندارند, ولى نشانه توانايى زياد امام على(ع) در حل معضلات مردم است.
مؤلف به پيروى از شيخ مفيد و ديگران داورى هاى امام على را بر حسب زمان ـ از دوره رسول خدا(ص) و بعد خلافت ابوبكر و عمر و عثمان و سپس زمان ولايت آن حضرت ـ ذكر كرده است. براى همين كتاب در پنج قسمت سامان يافته است: نمونه هايى از داورى هاى اميرالمؤمنين(ع) در عصر رسول خدا(ص); نمونه هايى از داورى هاى اميرمؤمنان(ع) در زمان خلافت ابوبكر; داورى هاى اميرمؤمنان(ع) در دوران خلافت عمر; نمونه هايى از داورى هاى حضرت على(ع) در عصر عثمان بن عفان; نمونه هايى از داورى هاى امام على(ع) در عصر خود.
مآخذ كتاب زياد و در حدود نود عنوان مى شود. در پايان اين اثر فهرست هاى آن (شامل آيات قرآن, روايات و كلمات صحابه و اشعار عربى و فارسى, اعلام, اسامى كتب) درج شده است.
قرآن و حديث
نقش رجال در تفسير و علوم قرآنى
على اكبر كلانترى ارسنجانى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 271ص, وزيرى.
اين اثر پردازشى محققانه به نقش و اهميت دانش رجال در تفسير و علوم قرآنى است, نقشى كه اگر مفسر آن را ناديده بگيرد هر آن ممكن است بلغزد و آيات را به گونه اى نادرست تفسير كند و به حكم ها و برداشت هايى سطحى و نادرخور دست يابد و هم خويش را و هم خوانندگان را به حيرانى و سرگشتگى دراندازد. مؤلف نوشته اش را در هفت فصل گنجانده كه عنوان هر يك عبارت است از: دانش رجال و مسائل مربوط به لزوم وحى; دانش رجال و شبهه تحريف قرآن; دانش رجال و مسائل مربوط به تلاوت قرآن; دانش رجال و احاديث تفسيرى; دانش رجال و اسرائيليات; احاديث تفسيرى و پديده وضع.
مبانى و روش هاى نقد متن حديث از ديدگاه انديشوران شيعه
داود معمارى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 439ص, وزيرى.
سنت و حديث معصومين(ع) نقش بسزايى در فهم احكام الهى دارد, اما چون در طول تاريخ از تحريف و دست كارى دشمنان مصون نمانده عالمان فرهيخته و چيره به بحث دايم به صحت و سقم روايات و سنت اين امامان همام پرداخته اند تا همه درك و دريافت دينى شان پيراسته از هر عيب و نقصى باشد. اما شيوه و روش بحث و نظر ايشان چگونه بوده و با چه معيارهايى درست و نادرست بودن سنت معصومين را گوشزد كرده اند, سؤالى است كه اين اثر در صدد پاسخگويى به آنها مى باشد. مؤلف دستامد همه فحص و بحث خويش را در چهار بخش گنجانده كه عنوان هر يك عبارت است از: كليات (تبيين طرح تحقيق); پيشينه نقد متن حديث و تبيين مبانى آن; تبيين روش هاى نقد متن حديث; نتايج تحقيق و پيشنهادات. و جهت كارآمدى بيشتر فهرست آيات, احاديث, اسماء معصومين, اشخاص, مكان ها, گروه ها و فرقه ها و جماعات, اصطلاحات, كتاب ها و منابع تهيه و ضميمه كتاب گرديده است.
بررسى نظريات رجالى امام خمينى
محمدحسن ربانى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 304ص, رقعى.
داورى در باب علم رجال و ضرورت آن گونه گون است, برخى مانند اخباريون آن را به شدت نفى كرده اند و خود را مستغنى از آن مى شمارند, برخى هم مانند آيت الله خوئى ژرف و عميق به آن مى نگرد و برخى هم همانند امام خمينى راه ميانه را پيموده اند, مثلاً (امام خمينى در باب تعارض احاديث, قراين بسيارى را براى اعتبار روايات ذكر مى كند و روايات را تنها به دليل ارسال يا جود راوى ضعيف يا مهمل يا مجهول رد نمى كند). اين رساله كوشيده خلاصه اى از مباحث علم رجال و قواعد آن را با توجه به آراى امام خمينى سامان دهد و به مخاطب علاقه مند ارائه كند و بر چهار فصل و يك خاتمه بنياد دارد, عنوان هر يك بدين قرار است: ضرورت پرداختن به علم رجال; قاعده اجماع; مشايخ ثقات; شيخوخت اجازه. و براى سود و بهره بيشتر محققان و خوانندگان نمايه روايات, اصطلاحات و اعلام به آن اضافه گرديده است.
اساليب بيان قرآن كريم (پژوهشى پيرامون جمله هاى معترضه در قرآن كريم)
عزت الله مولايى نيا همدانى, چاپ اوّل, فرهنگ سبز, تهران, 1384, 520ص, وزيرى.
اين نوشتار شامل بررسى جمله هاى معترضه در قرآن است كه در آغاز به اهميت, ارزش و نقش شناخت اساليب اعتراض در قرآن اشاره شده است. پس از آن, پيشينه تاريخى كاربرد اسلوب اعتراض در متون نظم و نثر عربى, همچنين در نگارش هاى نحوى, بلاغى و علوم قرآنى بررسى گرديده است. بررسى اعتراض از ديدگاه علوم واژگانى, مكاتب نحوى, مكاتب بلاغى و حوزه علوم قرآنى مبحث بعدى كتاب است كه در پى آن, جايگاه اساليب اعتراض از نظر بلاغى و علل به كارگيرى آن در عرصه كلام, همچنين روابط با اساليب اعتراض با ماقبل و مابعد خود, نقش بلاغى آن در استوارسازى كلام, روابط دو طرف اعتراض, نيز ديدگاه هاى مكاتب ادبى درباره حذف جمله معترضه و عدم آن, شرح و تبيين شده است. تفاوت هاى اساليب اعتراض و اساليب حال از بعد لفظى و معنوى, مواد و خاستگاه هاى اساليب اعتراض با ذكر نمونه هايى از متون عربى اغراض بلاغى اعتراض, بررسى اسلوب از نظر لغت و اصطلاح, اساليب قرآن و ويژگى هاى آن, بررسى جمله هاى معترضه به اعتبار گونه گونى, نمونه هايى از اساليب اعتراض در قرآن با شواهدى از متون عربى و جدول آيات اعتراض از ديگر مباحث و محتويات اين كتاب هستند.
روش شيخ ابوالفتوح رازى در تفسير روض الجنان
محمدمهدى حقى, چاپ اوّل, دانشگاه امام صادق(ع), تهران, 1384, 216ص, رقعى.
اين كتاب شامل يك مقدمه در معرفى ابوالفتوح رازى و چهار فصل است كه به بررسى روض الجنان اختصاص دارد. فصل اول در دو مبحث شامل معرفى تفسير روض الجنان و منابع آن است. در مبحث مربوط به منابع, افزون بر 39 كتاب كه نامشان در متن تفسير ياد شده است, 77تن از رجال اين تفسير نيز معرفى شده اند. در فصل دوم در روش هاى تفسيرى و روش ابوالفتوح و روش تنظيم مطالب در دو مبحث بررسى شده است. فصل سوم با عنوان جايگاه نقل در روض الجنان در سه مبحث به بررسى جايگاه سنت, مباحث فقهى و مباحث ادبى در اين تفسير اختصاص دارد. در فصل چهارم كه حاوى سه مبحث است جايگاه علوم قرآنى, مباحث كلامى و اشارت عرفانى به همراه آراى ابوالفتوح رازى بررسى شده است.
جلوه دراماتيك قرآن كريم: با تكيه بر احسن القصص
سعيد شاپورى, چاپ اوّل, سوره مهر, تهران, 1384, 328ص, وزيرى.
نگارنده در اين تحقيق ساختار قصه هاى قرآن را بررسى كرده است. كتاب با اين مباحث شكل گرفته است: جلوه قصص قرآن كريم; جلوه احسن القصص قرآن كريم; مقايسه قصه حضرت يوسف(ع) در قرآن و تورات; جلوه احسن القصص قرآن كريم بر ادبيات داستان پرداز كلاسيك فارسى; جلوه اى دراماتيك قرآن كريم; جلوه احسن القصص قرآن كريم در آثار دراماتيك و الگوى ساخت دراماتيك احسن القصص قرآن كريم. كلمه قصه كه عربى است در قرآن به اين صورت نيامده و هرجا كه قصه مورد نظر بوده است به شكل صيغه هاى فعلى قص يا به شكل اسمى و مصدرى قصص به كار رفته است. صورت فعلى قصه (قصص) در هژده آيه و كلاً بيست بار در آيات قرآن آمده است كه چهار مورد آن در دو صيغه فعل ماضى و چهارده مورد در صيغه فعل مضارع و دو مورد نيز در صيغه فعل امرى (حال) مى باشد. شكل اسمى و مصدرى قصه (قصص) نيز به جز سوره اى كه نامش (قصص) است در شش آيه ديگر ذكر گرديده كه پنج مورد آنها با حرف تعريف (ال) آمده و يك بار نيز در آيه 81 سوره يوسف آمده است.چيزى كه در آوردن اشكال مختلف كلمه قصه و كاربرد آنها مورد نظر است همانا تأكيدى است كه خود قرآن بر جنبه هاى شفاهى بودن قصه ها دارد.
اخلاق و تعليم و تربيت
اسلام و تعليم و تربيت
ابراهيم امينى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 560ص, وزيرى.
توجه به دستورهاى اسلامى و اين كه آدمى به همين جسم عنصرى و نفس حيوانى خلاصه نمى شود و داراى روحى است كه بايد در رشد و ترقى آن كوشيد و اگر به رفتار نيك و درست نپردازد در آخرت به نقمت و عذاب الهى خواهد رسيد ضرورت تعليم و تربيت را در اسلام روشن و تبيين مى كند, امرى كه نه تنها انسان را به امنيت فكرى مى رساند بلكه از پاداش و ثواب اخروى برخوردار مى سازد. عنايت به اين ضرورت بود كه جناب امينى را واداشت كه اين موضوع ها را به قلم آورد: تعليم و تربيت; انسان موضوع تعليم و تربيت; انسان و آزادى; انسان و مسئوليت پذيرى; تمايلات حيوانى و ارزش هاى انسانى; تربيت و تأمين سعادت; هدف تربيت; وراثت و تربيت; مسئولان تربيت و وظايف سنگين آنها; مراحل تربيت; تربيت اخلاق و عواطف در سال اول و دوم زندگى; پرورش جنبه هاى نفسانى و انسانى; ضرورت شناخت تربيت شونده; مراحل رشد; فاصله بين مربى و كودك; نقش ايمان در تربيت; غريزه جنسى; چشم چرانى; نقش عادت در تربيت; وسائل تربيت; نقش تكريم, عفو و احسان در تربيت.
نقش و حقوق كاركنان در سازمان ها از ديدگاه امام على(ع)
على اصغر عطاران طوسى, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 247ص, رقعى.
نگاهى گذرا به زندگانى پيامبران به ويژه پيامبر اسلام(ص) و ائمه(ع) اين واقعيت را مى رساند كه كار از اهميت بسيارى برخوردار است, نه فقط انسان را از ديگران بى نياز مى سازد, بلكه از شأن و شكوه اجتماعى برخوردار مى كند. از كارهاى رايج در هر جامعه و نظامى كار در نهادها و سازمان هاست, منتها لوازم و اقتضائات خاص خودش را دارد تا توقع و انتظار متقابل مديران و كاركنان را سامان بخشد و ارباب رجوع خشنودتر باشد, از اين رو سزاوار بود كه اثرى به چاپ برسد و نقش و حقوق كاركنان در دولت امام على(ع) را ترسيم كند تا الگويى براى اين سازمان ها باشد و هم اين لوازم را گوشزد عام و خاص سازد. نوشته حاضر حاصل بحث و فحصى در اين باب است و از دو فصل شكل گرفته, خواننده در فصل اول با نقش فردى و اجتماعى كاركنان و نقش سازمانى و فكرى آنان آشنا مى شود و در فصل دوم درباره حقوق ايشان اطلاعى كسب مى نمايد.
مبانى و روش هاى متن حديث از ديدگاه انديشوران شيعه
داود معمارى, چاپ اوّل, بوستان كتاب, قم, 1384, 440ص, وزيرى.
نگارنده در بخش نخست كتاب به بيان كليات و تبيين طرح نقد متن حديث پرداخته شده و فصل دوم را به پيشينه نقد متن حديث در ميان انديشوران شيعه و مبانى و ملاك هاى گوناگون آنان در اين زمينه اختصاص داده است. وى در فصل بعدى كتاب به تفصيل نمونه هاى متعدد نقد متن حديث را از لابه لاى آثار انديشوران شيعه مطرح نموده و روش هاى آنان را در نقد متون گوناگون روايى اعم از عقيدتى, تاريخى, اخلاقى و فقهى به تصوير كشانده است.
نقش دانش رجال در تفسير و علوم قرآنى
على اكبر كلانترى, چاپ اوّل, بوستان كتاب, قم, 1384, 280ص, وزيرى.
مباحث كتاب مربوط به نزول قرآن, جمع و نگارش قرآن است كه علاوه بر آن مسائلى بررسى مى شود كه با تلاوت قرآن و فهم قرآن در ارتباط است. عمده ترين مباحث مطرح شده در كتاب بدين قرار است: دانش رجال و مسائل مربوط به نزول وحى, دانش رجال و شبهه تحريف قرآن, دانش رجال و مسائل مربوط به تلاوت قرآن, دانش رجال و احاديث تفسيرى, دانش رجال و اسرائيليات, احاديث تفسيرى و پديده وضع.
رضايت از زندگى
عباس پسنديده, چاپ اوّل, دارالحديث, قم, 1384, 383ص, وزيرى.
زندگى, بستر تكامل و مزرعه آخرت است و موفقيت در آن متكى به برخوردارى از مهارت هاى زندگى است. بخش بزرگى از معارف قرآن و حديث, اختصاص به آموزش مهارت هاى زندگى دارد كه نشان دهنده دغدغه دين در اين موضوع است, هرچند اين بخش از سوى دين پژوهان كمتر مورد توجه قرار گرفته است. از سوى ديگر, دانش روان شناسى نيز در مباحث بهداشت روان به اين موضوع مى پردازد و براى پژوهشگران اين حوزه, آگاهى از ديدگاه دين بسيار مهم است.
بر همين اساس, طرحى براى پژوهش در اين قلمرو طراحى گرديد و پس از اجرا, نتايج آن در سطح عموم تدوين گشت و مقدمات كار تخصصى در اين حوزه آماده شده است. شايد بتوان مهمترين يافته اين پژوهش را اين دانست كه مهارت هاى دين در اين موضوع, مبتنى بر شناخت واقعيت هاى زندگى (واقعيت شناسى) و هماهنگ ساختن انتظارات با واقعيت ها (انتظارات واقع گرايانه) است. اين پژوهش در سه بخش سامان يافته است:
بخش نخست به باورهاى رضامندى مى پردازد و در هفت فصل به امورى همچون چيستى رضامندى و راهبرد دين در مهارت هاى زندگى, واقعيت هاى زندگى, معناى زندگى, روزى زندگى, آرزوهاى زندگى, مقايسه در زندگى و راحت گرفتن زندگى پرداخته و نقش آنها را در رضامندى بررسى كرده است.
بخش دوم به زمينه هاى رضامندى اختصاص دارد و در سه فصل, نقش امورى همچون امكانات زندگى, بسترهاى رضامندى و محبت و انس را در رضامندى تبيين كرده است.
بخش سوم كه از مهمترين بخش هاى كتاب است به موضوع مهارت هاى مقابله با تنيدگى و كنترل فشارهاى روانى اختصاص دارد. در فصل هاى هفت گانه اين بخش, موضوعاتى همچون ضرورت مهارت براى مقابله با تنيدگى, شناخت واقعيت سختى ها, تفسير بلاها (كنترل تفسيرى), منشأ حوادث (كنترل اِسنادى), معناى سختى ها (كنترل معنايى), توجه به نكات مثبت (مثبت شناسى), قدرتمند شدن مطرح شده و نقش آن در مقابله با تنيدگى و كاهش فشارهاى روانى تبيين شده است.
تاريخ و شرح حال
رمز جاودانگى
حسن عسكرى راد, چاپ دوم, بوستان كتاب قم, 1384, 160ص, رقعى.
اين نوشته پرداختى گزارش گونه به سرنوشت و زندگى سياسى ـ اجتماعى شهيد رجايى است, شهيدى كه همه زندگى اش را صرف خدمت به مردم كرد و از هرگونه سعى و تلاشى دريغ نورزيد, وظيفه دولت مى دانست كه در جهت رفاه و آسودگى ملت بكوشد و آنان را از حداقل زندگى برخوردار سازد, در شادى و غم همراهشان باشد, شادى را فزونى بخشد و غم را كاهش دهد. خلوص و پاك نيتى او به حدى بود كه امام خمينى وى را معلم اخلاق واقعى مى شمرد و آيت الله خامنه اى كمتر انسانى را در تقوا نظير او مى يابد. عناوين اصلى كتاب عبارتند از: گذشت ايام; معلمى عشق من; مبارزه و مقاومت; مديريت اسلامى; شناخت و اخلاص; سادگى و زندگى مردم; رابطه با خدا; دولت او يادآور حكومت امام على(ع); ياد همكار قديم; دو سال با رجايى; آشناى ناشناخته; رجايى در آئينه قرآن و نهج البلاغه; نكته ها به روايت تصوير.
انديشه سياسى در گفتمان علوى
پژوهشكده فقه و حقوق و پژوهشكده علوم و انديشه سياسى اسلام, چاپ اول, بوستان كتاب قم, 1384, 872ص, وزيرى.
اين اثر نگاهى به پهنه آموزه هاى امام على(ع) و آميختگى آنها با سياست و كارآمدى آنها در نظام حاضر است, مجموعه مقالاتى است كه هر يك كوشيده از زاويه اى به اين پهنه نظر اندازد و آن را ترسيم نمايد, عنوان هر يك به ترتيب عبارت است از: اصول و مبانى سياست از ديدگاه امام على(ع); مشروعيت حكومت از ديدگاه امام على; دولت در انديشه و عمل امام على; حقوق متقابل دولت و مردم در نهج البلاغه; بيعت و شورا از ديدگاه امام على; عدالت در انديشه و سيره اميرالمؤمنين; آزادى از ديدگاه امام على(ع); مدارا و خشونت در مكتب علوى; جايگاه مصلحت در حكومت علوى; عنصر مصلحت در حكومت علوى; احكام فقهى مداراى بين مذاهب در اقوال و سيره علوى; حقوق مجرمان و متهمان از نگاه اميرالمؤمنين. دست اندركاران اين مجموعه جهت كارايى بيشتر اين نوشته, فهرست هايى از آيات, روايات, معصومان, اصطلاحات, كسان, مكان ها, كتاب ها, گروه ها و فرقه ها و رويدادها و حوادث تهيه كرده اند و ضميمه ساخته اند.
احوال و آثار بديع الزمان فروزانفر
عليرضا پوررفعتى, چاپ اوّل, انجمن آثار و مفاخر فرهنگى, تهران, 1384, 296ص, وزيرى.
اين نوشتار به بيان زندگى نامه و فعاليت هاى علمى و تحقيقى استاد بديع الزمان فروزانفر (41278ـ1349) اختصاص دارد, گفتنى است استاد بديع الزمان يكى از شخصيت هاى برجسته علمى روزگار ماست كه منشأ خدمات گسترده اى در عرصه علم و ادب اين سرزمين بوده است. وى در بشرويه (شهرى در جنوب استان خراسان) ديده به جهان گشود و در دامان خانواده اى متدين و روحانى پرورش يافت. مقدمات علوم را نزد پدر و معلمان زادگاهش فراگرفت و در سن جوانى عازم مشهد شد. مدت چهار سال از محضر اديب نيشابورى بهره برد و سپس به تهران عزيمت كرد و مراحل ترقى را يكى پس از ديگرى پيمود. معلمى را از مدرسه دارالفنون آغاز كرد و با گذراندن مدارج علمى به رتبه استاد ممتاز دانشگاه ها نايل شد. او علاوه بر تدريس, مدت زيادى پست معاونت و سپس رياست دانشكده معقول و منقول را بر عهده داشت و مدتى هم به عنوان سناتور به مجلس سنا راه پيدا كرد. در سال 1349 بازنشسته شد و در شانزدهم ارديبهشت ماه 1349 دار فانى را وداع گفت.
بهاءولد (والد مولانا جلال الدين رومى) و خطوط اصلى حيات و عرفان او
فريتس ماير, ترجمه مهرافاق بايبوردى, چاپ اوّل, صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران (سروش), تهران, 1384, 564ص, وزيرى.
در اين كتاب ضمن درج زندگى نامه بهاءولد ـ پدر مولانا جلال الدين مولوى ـ انديشه هاى عرفانى وى تحليل و تشريح مى شود, كتاب با اين عناوين شكل گرفته است: عارف بهاءولد; بهاءولد و خوارزمشاه; سفر به سوى غرب; بهاءولد در مقام عالم و معلم; آيا بهاء صوفى بود; افكارى در تبيين مفهوم خدا; بهاء و معتزله; ثنويت (دوگرايى) و سلسله مراتب; درباره مكان خدا; افعال و صفات خداوند; عليت در همه جهات; معيت ذهنى در علم كلام و عرفان; معيت ذهنى در انديشه بهآء; سه احساس اصلى دينى; بى ثمر بودن تدبير و تعقل; بهشت و حوريان; نظريه هايى چند از بهاء درباره روح و ادراك; آثار و اثرپذيرى صفات خداوند; عرفان اسماء پروردگار; نكاح يا مباشرت روحانى; حجاب خداوند; درباره امكان گونه اى اتحاد و معيت عاطفى.
دين و دولت در اسلام
محمد منصورنژاد, چاپ اوّل, صدا و سيماى جمهورى اسلامى ايران, مركز پژوهشهاى اسلامى, تهران, 1384, 142ص, رقعى.
در اين نوشتار در هشت بخش جنبه هاى نظرى حكومت دين بررسى شده است. بخش نخست كتاب به تعريف واژه هاى سياست, دولت, دين و مانند آن اختصاص دارد و سپس جنبه هاى گوناگون ساختار دولت بررسى شده و سرانجام خاستگاه دولت, نظريه هاى فطرى, الهى, قراردادى, اجتماعى و نظاير آن معرفى شده است. بخش دوم بررسى لزوم حكومت در اسلام با ادله عقلى, نقلى, قرآنى و سنت است. در بخش بعدى قدرت و اقتدار و مشروعيت حكومت در اسلام از منظر شيعه و سنى بررسى مى شود. در بخش چهارم به حكومت در عصر غيبت از نظر فقه شيعه اشاره گرديده و در بخش پنجم موضوع قوه مجريه در نظام حكومتى غرب, صدر اسلام, عصر غيبت و قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران بررسى شده است. بخش ششم درباره انديشه تفكيك دين و حكومت در غرب و اسلام است. بخش هفتم كتاب مربوط به احياى تفكرى دينى, به ويژه احياگرى امام خمينى است كه طى آن سه ويژگى بازگشت به خويش, ستيز با استبداد و استعمار, و انديشه و روش اجتهاد بررسى شده است. در بخش پايانى كتاب به نقشى كه رسانه هاى گروهى به ويژه راديو, تلويزيون در تحقق اهداف سياسى و آشكار كردن رابطه دين و دولت دارند اشاره گرديده است.
شريعتى, نقاد سنت, قدرت و مدرنيته
تقى رحمانى, چاپ اوّل, صمديه, تهران, 1384, 194ص, رقعى.
نوشتار حاضر تلاشى است در شناخت و نقد و بررسى آراى شريعتى درباره مفهوم سنت, مدرنيته و قدرت. در كتاب آمده است: شريعتى تحقق مدرنيسم (نوگرايى و نوانديشى شرقى) را منوط به ايجاد پروتستانتيسم اسلامى جهت گسترش رنسانس و نوزايى فكرى ـ فرهنگى مى دانست. از نظر شريعتى پيمودن راه پيشرفت و ترقى شرقى متفاوت از راهى بود كه غرب طى كرده, منتها پندگيرى آگاهانه از تجربه و مدرنيسم در غرب را باور داشت, اما هيچ گاه در برابر آن تسليم نشد. به همين خاطر تلاش كرد كه با طرح مجدد دوران طلايى در تاريخ گذشته و با بازخوانى اسطوره اى ـ موعودى از اين دوره قرون پيش را براى الهام گيرى عنصر ايرانى مسلمان امروز تبليغ و ترويج كند, از اين رو به معرفى نهضت شعوبيه پرداخت و عصر طلايى ايرانيان را در آن قرون در برابر عصر انحطاط ايرانى ـ اسلامى صفويه مطرح كرد, زيرا تاريخ از نظر وى عبارت از تمدن انسان بود. وى با توجه به تاريخ گذشته راه رشد و علت انحطاط جامعه را براى معاصران توضيح داد و در ديدگاه وى, حال و گذشته در صورت پيوندى خلاق و بينشى درست مى توانند آينده را بسازند. قصد شريعتى از بازخوانى عصر طلايى ايرانى ـ اسلامى علاوه بر الهام گيرى براى روشنفكران, ايجاد اميد براى اعتراض به ركود فكرى ـ فرهنگى جامعه بود.
ميرزا ملكم خان ناظم الدوله و نظريه پردازى مدرنيته ايرانى
حجت الله اصيل, چاپ اوّل, كوير, تهران, 1384, 176ص, رقعى.
در اين كتاب انديشه ميرزا ملكم خان ناظم الدوله در حوزه هاى گوناگون اجتماعى, سياسى, اقتصادى و عقيدتى بررسى مى شود. بخش نخست شامل درآمدى بر تفكر ملكم و زندگى نامه اوست كه همراه با بحث اسلام و مدرنيته و معرفى انجمن فراموش خانه و جامع آدميت, تدوين گرديده است. بررسى انديشه اصلاحات ملكم و معرفى فعاليت روزنامه نگارى او در روزنامه قانون مباحث بعدى كتاب هستند. براى مثال در كتاب خاطرنشان شده است: ملكم نتيجه مى گيرد كه آنچه جهان غرب در دانش و فن و جلوه هاى گوناگون مدنيت پديد آورده ثمره دانش تجربى (علم كسبى) است و اكنون كه چنين اندوخته عظيم و ارزشمندى در اختيار غرب است بخردانه آن است كه ايرانيان دستاوردهاى فرهنگ را تقليد كنند… از ديد ملكم, پيشرفت غرب در دانش و فن به او مرجعيتى بخشيده كه ساير بخش هاى جهان را به پيروى از آن ناگزير ساخته است. در حقيقت او پديده مدرنيته را داراى گسترشى ناگزير مى داند و در اين عقيده چنان جزميتى نشان مى دهد كه سياست دست اندازى غرب را به سرزمين هاى ديگران, موافق آيين و حكمت خداوندى مى داند كه سرنوشت آن را مقرر داشته است.
دفتر ايام حاج غلامحسين كديور فسائى 1258ـ1322
منوچهر كديور, چاپ اوّل, كوير, تهران, 1384, 696ص, وزيرى.
دفتر ايام حاج غلامحسين كديور فسايى از يك سو, تك نگارى درباره يكى از رجال شهر فساست كه بين سال هاى 1258 تا 1322ش مى زيسته و از سوى ديگر اشارتى است به اوضاع سياسى, اجتماعى, اقتصادى و فرهنگى آن شهر در نيمه دوم قرن سيزدهم و ربع اول قرن چهاردهم شمسى. پيكره اصلى اين كتاب سه دفتر از دست نوشته هاى به جا مانده از حاج غلامحسين است كه به دست فرزندش (نگارنده كتاب) با افزودن شواهد و قرائن تاريخى و محلى بازنويسى شده و بسيارى از دست نوشته ها عيناً در كتاب آمده است.
كميته مجازات و خاطرات عماد الكتاب
محمدجواد مرادى نيا, چاپ اوّل, اساطير, تهران, 1384, 296ص, وزيرى.
اين كتاب شامل خاطرات محمد حسين خان قزوينى ملقب به عمادالكتاب عضو كميته مجازات است, همچنين در كتاب شرح حال چند تن از رجال مرتبط با موضوع كميته مجازات آورده شده و بيانيه هاى كميته, روزشمار وقايع مهم سال هاى 1295 تا 1300ش و تعدادى تصاوير به چاپ رسيده است. در كتاب خاطرنشان شده است: عماد الكتاب كسى است كه به اتهام عضويت در گروهى تروريستى و مشاركت و قتل سياسى تنى چند از رجال پايتخت قاجارى مدتى را در سياه چال هاى مخوف نظميه تهران سپرى كرده و تنها زمانى طعم رهايى را چشيد كه اوضاع زمانه كاملاً دگرگون گشته, قدرتمندان پيشين جاى خود را به چهره هايى جديد سپرده بودند….
پايان جمهورى خواهى در ايران
غلامعباس مصلى نژاد, چاپ اوّل, قومس, تهران, 1384, 324ص, وزيرى.
كتاب شامل بحثى درباره ظهور جمهورى خواهى اقتدارگرا در ايران, افول جمهورى خواهى و ظهور پادشاهى اقتدارگرا و ظهور و فروپاشى ساختار سياسى قاجار و آغاز سلطنت رضاشاه است; نويسنده در كتاب تأكيد مى كند: روندهاى سياسى ايران نشان مى دهد كه اقتدارگرايى به عنوان بخشى اجتناب ناپذير از فرايندهاى سياسى محسوب مى شود. اگرچه ساختار قدرت در چنين روندى دگرگون گرديده, ليكن شرايط جديد مبتنى بر فضايى بود كه براساس آن ساختار نسبى قدرت تغيير يافته و در ازاى آن شكل بوروكراتيك اقتدارگرايى ظهور يافت. به اين ترتيب رضاشاه را مى توان به عنوان نيروى سياسى اى تلقى نمود كه انديشه جمهورى خواهى را در ايران گسترش داد (در اين ارتباط مجلس پنجم شوراى ملى را فعال نمود, همچنين فراكسيون هاى سوسياليست و دموكرات را با خود هماهنگ ساخت), اما وقتى به اين جمع بندى رسيد كه جمهورى خواهى با اقبال عمومى روبه رو نمى گردد و مخالفت هايى فراروى آن وجود دارد, در آن شرايط براى شكل و ماهيت قدرت اصالت بيشترى قائل شد. در اين روند وى بار ديگر ساختار پادشاهى را در قالب مشروطه خواهى و محتواى اقتدارگرايى اعاده نمود.
تاريخ, فرهنگ و تمدن ايران از ظهور اسلام تا پايان سامانيان
عباس قديانى, چاپ اوّل, فرهنگ مكتوب, تهران, 1384, 388ص, رقعى.
در نوشتار حاضر, تاريخ سياسى, اجتماعى و فرهنگى ايران از ظهور اسلام تا پايان دوره حكمرانى سامانيان به اجمال بررسى و بازگو شده است. مؤلف در پيش گفتار كتاب خاطرنشان مى سازد: تاريخ اسلام, فرق گوناگون و اسلام در ايران و نيز نقش ائمه اطهار(ع) و سيره آنها در تاريخ ايران به نحوى شايسته و برجسته نمايان است و در نتيجه تاريخ ايران بعد از اسلام به شكلى بارز و غير قابل تفكيك با تاريخ اسلام گره خورده و مورخ نمى تواند تاريخ ايران را جدا از تاريخ اسلام به نگارش درآورد. از اين رو در اين كتاب, تاريخ اسلام و نگاهى به زندگى پيامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) كه نيز نقش آن آميخته با زندگى مردم ايران و جدا ناشدنى مى باشد آورده شده…. مخاطبان كتاب را با اين مباحث مطالعه مى كنند: عربستان و جغرافياى تاريخى, اسلام در ايران; ايران در عصر امويان; ايران در دوره عباسيان; قيام ها; طاهريان; علويان; امراى محلى طبرستان; جستانيان; ساجيان و… صفاريان و سامانيان. فهرست منابع پايان بخش كتاب است.
تيموريان
ترجمه يعقوب آژند, چاپ اوّل, مولى, تهران, 1384, 260ص, رقعى.
كتاب كلاً از دو بخش و يك درآمد سامان يافته و بخش درآمد آن كه شامل تاريخ نگارى دوره تيموريان و تركمانان است به وسيله مترجم نگارش يافته است. بخش اول كتاب كه در پنج فصل تدوين شده كلاً برگرفته از دانشنامه اسلام جلد دهم است. در اين بخش مقولات مربوط به تاريخ سياسى ـ نظامى تيموريان, هنر و ادبيات و تا حدودى نظام پولى آنها آمده است. بخش دوم كتاب نيز دربردارنده پنج فصل است كه از منابع گوناگون انتخاب و ترجمه و تدوين شده است… اين كتاب كه مجموعه درهم تافته اى از پژوهش هاى گوناگون درباره ظهور و شكوفايى و فرومردگى سلسله تيمورى است تلاشى است در حد اجمال از براى شناسايى اين بخش از تاريخ كشورمان و برآوردن نيازهاى اهل تاريخ.
تاريخ, فرهنگ و تمدن ايران در دوره صفويه
عباس قديانى, چاپ اوّل, فرهنگ مكتوب, تهران, 1384, 212ص, رقعى.
تشكيل سلسله صفوى و پادشاهان آن, تشكيلات ادارى, مذهب, فرهنگ و تمدن, جنبش هاى عهد صفوى و روابط سياسى دوره صفويه مباحثى است كه در كتاب بررسى و ارزيابى شده است, نگارنده تصريح مى كند: دوره صفويه در تاريخ ايران را بايد تاريخ تشيع ناميد, روزگارى كه تشيع و اعلام آن به عنوان مذهب رسمى كشور تازه تأسيس صفويه از سوى شاه اسماعيل در تبريز مهمترين تصميم از نظر دينى در تاريخ ايران بود كه اين مهم بر كليه زمينه هاى حيات فرهنگى ايران تأثير فراوانى نهاد و حكام صفوى در مشروعيت بخشيدن به حكومت خود از هيچ كوششى فرو نگذاردند. اوج هنر به خصوص معمارى در اين روزگار از جمله مواردى است كه تاريخ صفويه بدون آن تكميل نخواهد شد.
پادشاهى در استوره و تاريخ ايران
اميد عطايى فرد, چاپ اوّل, عطايى, تهران, 1384, 160ص, وزيرى.
نويسنده در پيش گفتار اذعان مى دارد: اين كتاب, نگاهى است گذرا به آيين كشوردارى در ايران كهن و كاوشى است درباره انگيزه هاى رويكرد يا روگردانى از پادشاهى, همچنين آسيب شناسى رهبرى و رهيافتى براى مديريت در گستره اى به نام كشور به شمار مى رود. در بخش ديگر از پيش گفتار مى نويسد: هدف از نگارش اين كتاب ايجاد موازنه و تعادلى است در برابر بررسى هايى كه دچار مطلق نگرى بوده اند و زمينه هاى گوناگون اعم از جامعه شناسى و جغرافياى تاريخى و مسائل اجتناب ناپذير را آن سان كه بايد و شايد نكاويده اند. همچنين آيت شناسى گونه هاى حكومت و كشوردارى به شيوه اى واقع بينانه و بى طرفانه در دستور كار بوده است. كتاب با مباحثى از اين قبيل تدوين شده است: شاه استوره اى (فلسفه پادشاهى و نقش استوره ها); آيين هاى شاهانه (آداب و تشريفات حكومتى); شاه و شهريارى (شيوه هاى كشوردارى); فره كيانى (شرط لازم براى پادشاهى); شاه و موبد (موازنه قدرتميان دين و دولت); شاه و سپهبد (پرهيز سپاه از سياست); شاه و شهبانو (سازندگى زنان همپاى مردان); شاه و شاهزاده (آمادگى براى رسيدن به فرمانروايى) و شاه و مردم (چالش هاى رابطه دو جانبه).
مؤلفه هاى تجدد در ايران
چاپ اوّل, پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى, تهران, 1384, 322ص, وزيرى.
مجموعه حاضر شامل ده مقاله درباره مدرنيته و تجدد است با اين عناوين: فلسفه تجدد و ماهيت تاريخى آن در ايران; كاركرد تعليم و تربيت در گسترش تجدد در ايران; تحليل فلسفى توسعه نيافتگى ايران; فقر تفكر در جريان تجددطلبى معاصر; بازتاب آراى جامعه شناختى شرق شناسان در آثار ايرانيان; تأثير تجدد و مدرنيته در خودآگاهى تاريخى و ملى در روزگار جهانى شدن; ماهيت تجددخواهى انجمن هاى سرى و شالوده شكنى سياسى ـ فرهنگى در عصر قاجار; زمينه هاى فكرى و ذوقى تجددپذيرى در ايران و عراق عصر قاجار; تجدد در انديشه سياسى سيد حسن مدرس و نظريه تجدد اول و تجدد ثانى در انديشه امام خمينى(ره).
روايت غيريت و هويت در ميان ايرانيان
محمدرضا تاجيك, چاپ اوّل, فرهنگ گفتمان, تهران, 1384, 232ص, رقعى.
در كتاب حاضر با بيان مقوله هويت به سؤالاتى از اين قبيل پاسخ داده مى شود: چگونه مى توان به مقوله هويت انديشيد و مرزهاى آن را با ساير هويت ها جدا نمود و چگونه مى توان تعريف و تحليل مشخصى از هويت ايرانى و سير تطور و تحول آن به دست داد. نگارنده در كتاب, رويكردهاى گوهرگرا, سازه گرا و رويكردهاى جديدى را مطرح مى سازد و تفاوت هاى آنها را بررسى مى كند, همچنين مسأله جهانى شدن و هويت را از منظر عده اى از نظريه پردازان چون گيدنز و رابرتسون بيان مى كند. وى مى گويد: پرسش از ذات و ماهيت انسان و نيز نسبت او با دگر يا دگران, گوهر اصلى انديشه و تفكر انسان در طول حيات روانى, فكرى و تمدنى وى بوده است. هويت, سرچشمه معنا و تجربه براى مردم است… براى انسان پيشامدرن, هويت دشواره اى انديشه ساز/سوز نبود, زيرا هويت او در ارتباط با كل هاى فرافردى (خدا, روح, تاريخ, جامعه, قبيله و…) تعريف مى شد… با گسست از پارادايم سنتى, آن نيروى خدايى كه تمامى قدرت ها در اختيار او بود به كلى مورد شك و ترديد قرار گرفت و نيروى انسانى (سوژه) يعنى اعتقاد به توان, سازندگى و عقل انسان جايگزين آن شد… معناى اصلى هويت همان نوسازى اوست و نه تصلب او در زندان تاريخ و فرهنگ و سرودن آن به گونه حماسه در شعر و ادبيات; جهانى شدن با آمدن خود, پارادوكسى را در عرصه هويت موجب شد, جهانى شدن از يك سو, بسترساز اختلاط هويت ها و از جانب ديگر, زمينه ساز انفكاك هويت ها گشت.
پويايى فرهنگ و تمدن اسلام و ايران (از حمله استعمار تا بيدارى)
على اكبر ولايتى, چاپ اوّل, وزارت امور خارجه, مركز چاپ و انتشارات, تهران, 1384, 472ص, وزيرى.
بخش اول كتاب شامل هفت فصل است. در فصل اول تعريفى از استعمار عرضه شده و انواع آن ذكر مى گردد. در فصل دوم به پيدايش استعمار اشاره شده و ورود آن به جهان اسلام تبيين مى گردد. در فصل سوم به چگونگى شكل گيرى و گسترش صهيونيسم اشاره مى شود. در فصل چهارم اطلاعات مختصرى درباره شرق شناسى درج مى گردد. در فصل چهارم سكولاريسم تعريف شده, اصول و مبانى آن معرفى مى شود و ورود آن به جوامع اسلامى ذكر مى گردد. در فصل ششم, مبانى و اصول دموكراسى ذكر گرديده, پيشينه حقوق بشر تبيين مى گردد. در فصل هفتم جهانى شدن و ابعاد آن (بعد اقتصادى, سياسى و فرهنگى) بررسى مى شود. مباحث بعدى كتاب عبارتند از: تاريخ دويست ساله بيدارى اسلامى (بيدارى اسلامى در جهان غرب; بيدارى اسلامى در ايران; بيدارى اسلامى در تركيه; بيدارى اسلامى در شبه قاره هند; بيدارى اسلامى در افغانستان; بيدارى اسلامى در آسياى مركزى; بيدارى اسلامى در جنوب شرقى آسيا; بيدارى اسلامى در غرب; بيدارى اسلامى در شرق آفريقا) و نقد تمدن غرب.
خارجيان در خليج فارس
بيژن اسدى, چاپ اوّل, مركز بازشناسى اسلام و ايران, تهران, 1384, 144ص, رقعى.
هدف مؤلف بررسى توصيفى ـ تحليلى تاريخچه حضور و فعاليت هاى سياسى, نظامى, اقتصادى و تجارى قدرت هاى بزرگ استعمارى فعال در منطقه است, قدرت هايى نظير پرتغالى ها, هلندى ها, فرانسوى ها, روس هاى تزارى, آلمانى ها و انگليسى ها كه سرنوشت سياسى و اقتصادى و جغرافياى سياسى كشورهاى منطقه و مردمان آن را رقم زدند. نويسنده مهمترين دلايل اهميت منطقه خليج فارس را در طول تاريخ در سه موضوع مى داند: موقعيت ويژه آبراهى و استراتژيك آن طى قرون متمادى كه هيچ گاه افول نداشته است; وجود قطب هاى تجارى و كالاهاى مورد مبادله در آن ; كشف و استخراج نفت در شروع قرن بيستم در منطقه كه فصل جديدى را در تاريخ استعمار و استثمار ملت هاى حاشيه آن گشود.
سير تطور تفكر سياسى امام خمينى(ره)
نجف لك زايى, چاپ اوّل, پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى, تهران, 1384, 180ص, رقعى.
كتاب حاضر در شش فصل فراهم آمده و در فصل نخست آن مفهوم دين, سياست و رابطه اين دو و پس از آن در فصل بعدى با طرح بحث ماهيت انديشه سياسى اسلام, تمهيدات تاريخى و نظرى براى بحث درباره انديشه سياسى امام خمينى(ره) مطرح گرديده است. فصل سوم در بارورى ثبات و تحول در انديشه سياسى امام است. در فصل چهارم انديشه امام خمينى در دو مرحله اسلامى و انقلابى طبقه بندى گرديده ضمن آن, تفكر او با انديشه محقق سبزوارى مقايسه شده است. در فصل پنجم به اصول ثابتى اشاره گرديده كه مبناى تحول در انديشه سياسى قلمداد مى شوند. سپس در فصل پايانى ضمن گفتگو درباره بازتاب هاى انديشه سياسى امام خمينى به تحول مهم ديگرى كه در عرصه انديشه سياسى شيعه در دوره معاصر رخ داده است, يعنى عبور از فقر سياسى به كلام سياسى پرداخته شده است.
ادبيات
سراپرده عشق: مجموعه مقالات درباره شاه نعمت الله ولى
محمدرضا صرفى, محمدصادق بصيرى, چاپ اوّل, دانشگاه شهيد باهنر, مركز كرمان شناسى, كرمان, 1384, 522ص, وزيرى.
اين مجموعه مشتمل بر 41 مقاله درباره شاه نعمت الله ولى, عقايد, انديشه ها و اشعار اوست با عناوينى همچون: سهم شاه نعمت الله ولى در ترويج ادب شيعى; ويژگى هاى عقل در ديوان شاه نعمت الله ولى; احوالات و فضايل و كمالات شاه نعمت الله ولى; شاه نعمت الله ولى و غزلسرايى در دوران اوج غزل فارسى; سبك و نوع ادبى آثار شاه نعمت الله ولى و ديگر عرفا; نگاهى گذرا به عرفان اسلامى و افكار و احوال; بررسى معناشناختى استعاره و تكرار در غزليات; وحدت وجود و بازتاب آن در اشعار شاه نعمت الله ولى; تأثيرات ابن عربى در شاه نعمت الله ولى در… و مضامين رايج در شعر شاه نعمت الله ولى.
ديد و بازديد
جلال آل احمد, چاپ اوّل, گهبد, تهران, 1384, 144ص, رقعى.
در اين مجموعه دوازده داستان كوتاه از جلال آل احمد جمع آمده است كه نويسنده در هر دوازده داستان به انتقاد وضعيت موجود آن دوره ـ كه سراسر كشور در هرج و مرج ناشى از هجوم بيگانگان استعمارگر و بعد از آن دست و پا مى زند ـ مى پردازد. در اولين داستان كتاب كه ديد و بازديد نام دارد, راوى جوان شاعرى است كه در اولين ديدار سال نو به ديدن يك استاد ادبيات مى رود. اين استاد ادبيات كه وانمود مى كند هميشه در ميان انبوهى از كارهاى ادبى و هنرى غرق است مهمانانى از اشراف و شخصيت هاى مهم حكومتى دارد و خود نيز آدم بى دردى است كه از اجتماع دردمند خود تنها شنيده و آنها را در شعرهايش مى سرايد. راوى بعد از فرار از اين اجتماع كسل كننده به ديدن مادربزرگ مى رود كه مرتب حرف مى زند و جوان راوى فرصتى مى يابد تا در خانه بى رياى اين پيرزن دلى از عزا درآورد. خانه بعدى خانه رئيس اداره دوست راوى است, خودش خجالت مى كشيد به تنهايى به خانه اش بود, اما وقتى در خانه رئيس را مى زنند, كلفت خانه مى گويد كه آقا به مسافرت رفته است. اين بار راوى به ديدار روحانى محل مى رود. مهمان آقا و خود آقا نيز نماينده آدم هاى ظاهرنمايى هستند كه از خدا و پيغمبر تنها جمله هاى كش دار و غليظ و شديد عربى را آموخته اند. سرانجام جوان راوى يكرنگى و صداقت را در ميان مردم ساده و بى آلايش پايين شهر مى بيند كه لباس هاى نو ساده اى پوشيده و با يك اتوبوس شركت واحد با شادى و خوشحالى واقعى به ديد و بازديد عيد مى روند.
از زبان شناسى به ادبيات: نظم
كورش صفوى, چاپ اوّل, سوره مهر, تهران, 1383, 326ص, رقعى.
نويسنده در كتاب حاضر مى كوشد تا با استفاده از امكانات جديد مطالعه زبان و ادبيات در حوزه زبان شناسى ساخت گرا به بررسى زبان شناختى نظم به عنوان گونه اى از ادب فارسى بپردازد. هدف اول آن است كه ثابت شود آنچه تاكنون تحت عنوان فنون بلاغت, در توصيف و تحليل صناعات ادبى به كار رفته است بر مبنايى علمى استوار نيست. هدف دوم در توصيف و طبقه بندى صناعات ادبى وابسته به نظم بر مبناى پيكره اى از نمونه هاى ادبى فارسى است. عناوين مباحث كتاب عبارتند از: ساختگرايى; زبان و نشانه; نقش هاى زبان; زبان ادب; برجسته سازى ادبى; پيشينه مطالعات ادبى در ميان مسلمانان; امكان تأثير پژوهشگران اروپايى در بلاغت اسلامى; نارسايى هاى مطالعات ادبى سنتى; تاريخچه اجمالى مطالعات زبان شناختى ادبيات; بازبينى پژوهش هاى زبان شناختى ادبيات; تكرار كلامى; توان آوايى; توازن واژگانى; توازن نحوى; سلسله مراتب نظم آفرينى و طبقه بندى صناعات بديع نظم.
مجموعه مقالات برگزيده هم انديشى زبان و ادبيات فارسى در سده نهم
سعيد حسام پور, حسين ملكوتى, چاپ اوّل, دانشگاه هرمزگان, بندرعباس, 1384, 363ص, وزيرى.
اين مجموعه مشتمل بر مقالات هم انديشى زبان و ادبيات فارسى در سده نهم است كه به اهتمام دانشگاه هرمزگان برگزار گرديده است, برخى از مقالات عبارتند از: تمثيل و داستان در عقل و عشق صائن الدين اصفهانى; مرائى جامى و جايگاه آن در ادب غنايى قرن دهم; نقد عناصر قصه در قرن نهم هجرى; همگامى ادبيات با هنر در سده دهم هجرى; جامى شاعر معترض اجتماعى; آسيب شناسى تعريف انسان در قرن نهم با نگاهى به شعر جامى; معماپردازانى در قرن نهم; ويژگى هاى زبانى متون تاريخى در سده نهم; مهمترين تذكره عرفانى سده نهم; شعر بازارى در قرن نهم با رويكردى به جامعه شناسى تاريخى و ادبى; انعكاس جلوه هاى اجتماعى, فرهنگى و هفت اورنگ جامى.
تنوع زيستى و دانش سنتى: مرورى بر آثار نظم و نثر فارسى در جستجوى دانش سنتى تنوع زيستى
جواد يوسفيان, چاپ اوّل, روناس, تهران, 1384, 116ص, آلبومى.
در اين نوشتار, نگارنده با بررسى بخشى از ادبيات مكتوب ايران, نگرش و ديدگاه هاى مختلف را در زمينه تنوع زيستى و طبيعت استخراج كرده و بر آن است تا باورهاى پيشينيان را كه معمولاً در ادبيات منعكس مى شده تحليل كند. مباحث كتاب ذيل اين عناوين سامان يافته است: دانش سنتى تنوع زيستى در آثار نظم و نثر فارسى قبل از اسلام; بررسى آثار نظم و نثر فارسى بعد از اسلام; بررسى برخى آثار موجود در قرن چهارم و اوايل قرن پنجم; بررسى برخى آثار موجود از اواسط قرن پنجم تا ابتداى قرن هفتم; بررسى برخى آثار قرن هفتم و هشتم; بررسى برخى آثار موجود از پايان قرن هشتم تا اواخر قرن دوازدهم; بررسى آثار برخى نويسندگان و شعراى معاصر.
نيستان الست (عالَم ذر در مثنوى معنوى)
نجمه السادات پزشكى, چاپ اوّل, دوار, تهران, 1384, 190ص, وزيرى.
در فصل اول كتاب درباره عالم ذر از ديدگاه قرآنى و روايى بحث شده است. در فصل دوم عالم ذر با نظريه مشهور افلاطون يعنى مثل مقايسه و تحليل شده است. آن گاه در فصل سوم عالم ذر در مثنوى معنوى بررسى گرديده است. گفتنى است كه عالم ذر بيانگر نشئه اى از آغاز حيات انسان است كه پيش از آغاز حيات اين جهانى اوست و در آن نشئه با پروردگار عالم, عهد و پيمان بندگى بسته و بر ربوبيت او شهادت و گواهى داده است. اين جريان در مباحث خداشناسى و در اثبات فطرى بودن خداجويى بشر از اهميت خاصى برخوردار است. همچنين در مباحث عرفانى به جهت آن كه اين پيمان را پيمان عشق و دوستى با پروردگار مى دانند جايگاه علمى دارد.
